Katalog zabytków motoryzacji w Polsce

POLSKI FIAT-508 "Junak" z roku 1937

Fabryka FIAT jest jedną z najstarszych firm samochodowych na świecie, z którą Polska współpracowała jeszcze przed II wojną: w 1931 roku podpisano umowę licencyjną na produkcję FIAT-a 508, a współpraca techniczna obejmowała też montaż innych samochodów osobowych, ciężarowych i autobusów.

Samochody osobowe były produkowane w Warszawie w pomieszczeniach PZInż. przy ulicy Terespolskiej, ale filie FIATA istniały też na ulicy Zakroczymskiej, Sapieżyńskiej, Nabielaka i w Ursusie. Umowa licencyjna na FIATA-508 miała decydujące znaczenie dla przedwojennej polskiej motoryzacji.

Omawiany samochód FIAT -508 "JUNAK" został w 1937 roku wyprodukowany w Polsce w Państwowych Zakładach Inżynierii na ulicy Terespolskiej w Warszawie. Nie są znane jego pierwsze lata i losy wojenne, ale wiadomo że w roku 1967 został w stanie nadającym się jedynie do całkowitego remontu zakupiony w rejonie Otwocka przez dziadka obecnego właściciela.

W latach 70-tych był już częściowo zrekonstruowany i uczestniczył w ruchu drogowym na próbnych numerach, a jeździł nim ojciec obecnego właściciela, ucząc jednocześnie syna zasad ruchu drogowego i troski o ten pojazd.

W 2003 roku obecny właściciel zakończył odbudowę samochodu do stanu nadającego się do ruchu drogowego i zarejestrował go na normalnych zasadach. Obecnie ubiega się o specjalną rejestrację przysługującą pojazdom zabytkowym w Polsce.

Charakterystyka: włoski, budowany na licencji w Polsce z rozwinięciami technologicznymi, samochód osobowy średniej klasy przeznaczony do przewozu 4 osób. Samochód posiada nadwozie stalowe obudowane na szkielecie drewnianym i oparte na blaszanej kratownicowej ramie. Masa własna samochodu: 700 kg. Dopuszczalna masa całkowita samochodu: 1100 kg. Prędkość maksymalna: 94 km/godz. Zużycie paliwa: około 8,5 l/100 km.

Podstawowe zespoły pojazdu:

Nadwozie: zamknięte, kareta 2-drzwiowa, 4-osobowa. Drzwi z chowanymi szybami. Miejsce kierowcy po lewej stronie. Drzwi otwierane zgodnie z kierunkiem jazdy.

Układ nośny: nadwozie oparte na blaszanej kratownicowej ramie ze wzmocnieniami. Koła przednie i tylne zawieszone zależnie na podłużnych resorach piórowych półeliptycznych. Z przodu sztywna oś, z tyłu sztywny most. Hydrauliczne amortyzatory ramieniowe. 5 kół (w tym 1 zapasowe mocowane pionowo z tyłu) z ogumieniem dętkowym o wymiarze 5,25x16 cali firmy DEGUM.

Silnik: z zapłonem iskrowym, czterosuwowy, czterocylindrowy, pionowy, dolnozaworowy, umieszczony podłużnie z przodu, chłodzony cieczą, z wałkiem rozrządu w kadłubie. Blok silnika żeliwny. Zasilanie gaźnikowe, etyliną. Paliwo podawane opadowo ze zbiornika w komorze silnika. Pojemność silnika 995 ccm, moc 17,6 kW (24 KM) przy 3600 obr/min. Stopień sprężania 6,6:1, średnica cylindrów 65 mm, skok tłoka 75 mm. Chłodzenie termosyfonowe z wentylatorem chłodnicy.

Układ napędowy: na tylne koła. Sprzęgło suche, tarczowe. Skrzynia biegów manualna, w tej wersji JUNAKA z czterema przełożeniami plus bieg wsteczny. Sterowanie ręczne, dźwignią w podłodze. Napęd ze skrzyni przenoszony wałem na sztywny tylny most z mechanizm różnicowy i dwoma półosiami. Przełożenie tylnego mostu 8:41.

Układ hamulcowy: hydrauliczny, dwuobwodowy (czasowo), bębnowy, na 4 koła, bez wspomagania. Mechaniczny hamulec ręczny działający na wał napędowy.

Układ kierowniczy: przekładnia kierownicza ślimakowa, bez wspomagania.

Instalacja elektryczna: napięcie 12 V, biegun ujemny na masie. Akumulator o pojemności 45 Ah umieszczony pod kanapą. Prądnica z "trzecią szczotką" o mocy 200 W. Rozrusznik o mocy 700 W, (z możliwością uruchamiania silnika korbą). 2 sygnały dźwiękowe. Kierunkowskazy elektryczne migające. Dwie wycieraczki szyby przedniej.

Tomasz Skrzeliński
opracowanie Michał Nejbauer