Katalog zabytków motoryzacji w Polsce

Pożarniczy STAR 21 z roku 1960

Firma STAR pierwsze pięć pojazdów o nazwie STAR­20 wyprodukowała w końcu 1948 roku, na podstawie dokumentacji Centralnego Biura Badań i Konstrukcji Przemysłu Motoryzacyjnego, na terenie dawnych zakładów zbrojeniowych w Starachowicach.

Wykorzystując zespoły tego samochodu ciężarowego zbudowano kilka wersji samochodów gaśniczych, a ich pierwsza partię produkowano od 1952 roku w Sanockiej Fabryce Wagonów. Kolejnym rozwinięciem tej pożarniczej wersji był model STAR-21 zaprojektowany w Biurze Konstrukcyjnym Przemysłu Motoryzacyjnego w Warszawie, a produkowany od roku 1958 w Jelczańskich Zakładach Samochodowych w Jelczu koło Oławy na bazie podwozia ze Starachowic.

Od 1960 roku, w związku z wprowadzeniem do produkcji w FSC-Starachowice nowej wersji samochodu ciężarowego STAR-25, wszystkie pochodne modele zostały zmodernizowane w tym samym zakresie - m.in. wyposażone w nowy silnik typu S472.

Opisywany, dobrze zachowany egzemplarz o dacie pierwszej rejestracji 15.03.1960 r. był przez wiele lat używany w Ochotniczej Straży Pożarnej w Nidzie (Gmina Morawica).

Zachowany w dość dobrym stanie został w 2003 roku zakupiony przez Firmę BUDOKRUSZ i poddany gruntownej rekonstrukcji z wykorzystaniem dostępnej dokumentacji technicznej i technologicznej. Jest również sukcesywnie uzupełniany oryginalnym sprzętem pożarowym ze swej epoki.

Charakterystyka: samochód specjalny z 1960 roku - bojowy wóz straży pożarnej z oryginalnym wyposażeniem przeznaczonym do przewozu załogi i sprzętu pożarniczego oraz 2000 litrów wody a także 100 litrów środków pianotwórczych i 100 litrów środków zwilżających. Masa własna pojazdu: 4990 kg. Dopuszczalna masa całkowita: 7850 kg. Samochód posiada czterosuwowy silnik benzynowy, sześciocylindrowy, umieszczony z przodu o pojemności skokowej 4196 ccm i mocy 69,8 kW (95 KM) przy 3000 obr.lmin.

Podstawowe zespoły pojazdu:

Nadwozie: typu N761, konstrukcja całkowicie metalowa, zamknięta. Szkielet nadwozia wykonany ze stalowych profili otwartych. Szyba przednia płaska, dzielona, stała, dwa indywidualne fotele w przedziale kierowcy oraz drewniane ławki dla 8-osobowej załogi, a w tylnej części schowki. We wnękach nadwozia z obu stron zamocowane zwijadła dwukołowe. Nad osią tylnych kół zamontowany zbiornik na wodę o objętości 2000 litrów. Tylną część nadwozia stanowi obudowę motopompy, a w schowkach bocznych są dwa zbiorniki o objętości 100 litrów każdy na środek pianotwórczy i zwilżający. Po bokach - schowki na węże tłoczne i prądownice.

Układ nośny: rama podłużnicowa spawana wzdłużna. Cztery podłużne półeliptyczne resory piórowe. Brak elementów amortyzujących z tyłu. Sześć kół (+zapasowe) wzajemnie wymienne z ogumieniem pneumatycznym dętkowym o wymiarach: 8,25x20 firmy DEGUM. Zapasowe koło podwieszane, mocowane z tyłu.

Silnik: typ S472, gaźnikowy, sześciocylindrowy, rzędowy, czterosuwowy, górnozaworowy, o pojemności skokowej 4196 ccm i stopniu sprężania 6,8:1. Moc maksymalna 69,8 kW (95 KM) przy 3000 obr.lmin, maksymalny moment obrotowy 27 kgm przy 1500 obr/min. Blok silnika żeliwny z mokrymi tulejami. Korbowody i wał korbowy kuty. Chłodzony cieczą o obiegu wymuszonym z termostatem. Gaźnik opadowy, pompa paliwowa mechaniczna przeponowa. Mokry filtr powietrza.

Układ napędowy: klasyczny 4x2 na tylną oś. Skrzynia biegów sterowana ręcznie o 5 przełożeniach do przodu i jednym do tyłu. Sprzęgło cierne suche jednotarczowe. Przekładnia główna stożkowa o przełożeniu 7,17:1. Sztywny most napędowy.

Układ hamulcowy: hamulec główny hydrauliczny, bębnowy, ze wspomaganiem podciśnieniowym. Hamulec awaryjny ręczny mechaniczny, taśmowy, na wał napędowy.

Układ kierowniczy: przekładnia ślimakowa bez wspomagania. Koło kierownicy o średnicy 530 mm. Wał kierownicy jednoczęściowy. Kierownica zamocowana po lewej stronie auta.

Instalacja elektryczna: napięcie 12 V, biegun dodatni na masie. Akumulator o pojemności 120 Ah. Prądnica o mocy 220 W. Aparat zapłonowy przerywaczowy. Oświetlenie drogowe dwuświatłowe, symetryczne. Dodatkowe światła niebieskie rozpoznawcze, reflektor pożarniczy. Sygnał dźwiękowy jednotonowy oraz syrena alarmowa na dachu kabiny.

Tomasz Skrzeliński
opracowanie Michał Nejbauer